17 سپتامبر ۲۰۲۵ - مطالعه ی جدید دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، مدارهای پیچیده مغزی مرتبط با ترشح هورمون رشد در طول خواب را آشکار کرده است. یافته های این مطالعه نشان می دهند که خواب عمیق و آرام، به ویژه در مرحله غیر REM، نقش حیاتی در افزایش سطح هورمون رشد دارد- هورمونی که برای ساخت عضله، تقویت استخوان، سوزاندن چربی و حتی رشد قد در نوجوانان ضروری است. اما اینکه چرا کمبود خواب، به ویژه در مراحل اولیه و عمیق، باعث کاهش سطح هورمون رشد می شود، تاکنون یک معما بوده است.
در این مطالعه که در شماره اخیر ژورنال Cell منتشر شده است، پژوهشگران مدارهای عصبی کنترل کننده ترشح هورمون رشد در خواب را بررسی کرده و مکانیسم بازخوردی جدیدی را در مغز کشف کرده اند که سطح این هورمون را به طور دقیق تنظیم می کند. این یافته ها نقشه ای برای درک تعامل میان خواب و تنظیم هورمونی ارائه می دهند و می توانند راهی برای درمان اختلالات خواب مرتبط با بیماری های متابولیک مانند دیابت و بیماری های تحلیل برنده عصبی مانند پارکینسون و آلزایمر باز کنند.
دکتر شینلو دینگ، نویسنده اول این مقاله و پژوهشگر فوق دکتری در مؤسسه علوم اعصاب دانشگاه برکلی، گفت: «محققان می دانند که ترشح هورمون رشد با خواب ارتباط نزدیکی دارد، اما این را فقط از طریق آزمایش خون در طول خواب بررسی کرده اند. ما در این مطالعه فعالیت عصبی را به طور مستقیم در مغز موش ها ثبت کردیم تا ببینیم دقیقاً چه اتفاقی می افتد. این مدار پایه ای را برای ابداع درمان های جدید در آینده فراهم می کند».
هورمون رشد نقش مهمی در تنظیم متابولیسم گلوکز و چربی دارد، بنابراین کم خوابی می تواند خطر چاقی، دیابت و بیماری های قلبی-عروقی را افزایش دهد.
نورون هایی که ترشح هورمون رشد را در چرخه خواب-بیداری تنظیم می کنند- نورون های ترشح کننده هورمون رشد (GHRH) و دو نوع نورون سوماتوستاتین- در عمق هیپوتالاموس قرار دارند؛ بخشی از مغز که در همه پستانداران حفظ شده است. پس از ترشح، هورمون رشد فعالیت نورون ها در ناحیه لوکوس سرولئوس (locus coeruleus) را افزایش می دهد؛ بخشی از ساقه مغز که در بیداری، توجه، شناخت و جستجوی تازگی نقش دارد. اختلال در عملکرد این ناحیه با بسیاری از بیماری های روان پزشکی و عصبی مرتبط است.
دکتر دانیل سیلورمن، پژوهشگر فوق دکتری و نویسنده همکار مقاله، گفت: «درک مدار عصبی ترشح هورمون رشد می تواند در نهایت منجر به درمان های هورمونی جدید برای بهبود کیفیت خواب یا بازگرداندن تعادل طبیعی هورمون رشد شود. برخی درمان های ژنی آزمایشی وجود دارند که سلول های خاصی را هدف قرار می دهند. این مدار می تواند نقطه شروعی نو برای کاهش تحریک پذیری لوکوس سرولئوس باشد- موضوعی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است».
پژوهشگران در آزمایشگاه دکتر یانگ دان، استاد علوم اعصاب و زیستشناسی سلولی و مولکولی، با قرار دادن الکترود در مغز موشها و تحریک نورون های هیپوتالاموس با نور، تغییرات فعالیت عصبی را اندازه گیری کردند. موش ها در طول شبانه روز به طور متناوب برای چند دقیقه می خوابند، که فرصت های زیادی برای بررسی تغییرات هورمون رشد در چرخه خواب-بیداری فراهم می کند.
با استفاده از فناوری پیشرفته ردیابی مدارهای عصبی، تیم تحقیقاتی دریافت که دو هورمون پپتیدی کوچک-GHRH که ترشح را تحریک می کند و سوماتوستاتین که آن را مهار می کند- در مراحل مختلف خواب عملکرد متفاوتی دارند. در خواب REM، هر دو هورمون افزایش می یابند تا ترشح هورمون رشد را تقویت کنند، اما در خواب غیر REM، سوماتوستاتین کاهش می یابد و GHRH تنها به طور متوسط افزایش می یابد تا ترشح هورمون رشد را تنظیم کند.
هورمون رشد آزاد شده، فعالیت لوکوس سرولئوس را تنظیم می کند و به عنوان یک مکانیسم بازخوردی، تعادل هموستاتیک ایجاد می کند. این مطالعه ی جدید نشان داد که در طول خواب، هورمون رشد به تدریج تجمع می یابد تا لوکوس سرولئوس را تحریک کرده و بیداری را افزایش دهد. اما زمانی که این ناحیه بیش از حد تحریک شود، به طور متناقض باعث خواب آلودگی می شود- پدیده ای که سیلورمن در مطالعه ای دیگر در اوایل سال جاری نیز نشان داده بود.
او گفت: «این یافته ها نشان می دهند که خواب و هورمون رشد یک سیستم کاملاً متعادل را تشکیل می دهند، بطوری که خواب کم باعث کاهش ترشح هورمون رشد می شود، و ترشح بیش از حد هورمون رشد می تواند مغز را به سمت بیداری سوق دهد. خواب باعث ترشح هورمون رشد می شود، و هورمون رشد به نوبه خود بیداری را تنظیم میکند- و این تعادل برای رشد، ترمیم و سلامت متابولیک ضروری است».
از آنجایی که هورمون رشد بخشی از عملکرد خود را از طریق لوکوس سرولئوس انجام می دهد- بخشی که بیداری کلی مغز را در طول روز تنظیم می کند- تعادل مناسب آن می تواند تأثیر گسترده تری بر توجه و تفکر داشته باشد.
دکتر دینگ در پایان گفت: «هورمون رشد نه تنها به ساخت عضله و استخوان و کاهش بافت چربی کمک می کند، بلکه ممکن است فواید شناختی نیز داشته باشد و سطح هوشیاری کلی شما را هنگام بیدار شدن افزایش دهد».
منبع:
https://www.sciencedaily.com/releases/2025/09/250908175446.htm